İslam İlmihali

Yüce Allah Âdem (a.s)'ı topraktan yaratmış ve ona ruhundan üfleyerek can vermiştir. Böylece insan fizik varlığı ile dünya hayatına, ruh yönüyle ise mânâ âlemine uyum sağlayabilecek bir güce sahip kılınmıştır. Kendisine verilen akıl, irade, hafıza, sabır, gazap gibi duygu ve yeteneklerle yüce Allah'ın özel önem verdiği bir varlık olmuştur.

Nitekim Kur'an-ı Kerim'de Yüce Allah'ın ilk insan tasarımı şöyle açıklanır: "Bir zamanlar, Rabbin meleklere: "Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım" demişti. Melekler: "Orada bozgunculuk yapacak ve kan dökecek birisini mi yaratacaksın?. Oysa biz seni överek tesbih ediyor ve bütün eksik sıfatlardan tenzih ediyoruz." dediler. Allah da onlara: "Şüphesiz ki ben sizin bilmediklerinizi bilirim" dedi." (el-Bakara, 2/30)

Âyetteki "halîfe" sözcüğü hılâfet kökünden ism-i fâil olup, sonundaki bitişik "te" harfi, anlamı güçlendirmek için eklenmiştir. Halîfe; başkasının yerini tutarak ve onu temsil etmek üzere görev üstlenen kimse demektir. (el-Kettâni, et-Terûtibu'l-İdâriyye, I, 2; Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'an Dili, İstanbul t.y, I, 259; el-İsfehânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân, İstanbul 1986, s.223; bk. el-En'âm, 6/135) Hz. Peygamber'den sonra gelen ve onun makamını işgal ederek İslâm toplumunu yöneten devlet başkanlarına da bu unvan verilmiştir.

Bu kadar geniş yetkilerle donatılan insan varlığı için meleklerden saygı secdesi istenmesi İblis'in kıskançlığına yol açmıştır. Kur'an-ı Kerîm'de bu durum şöyle anlatılır: "Meleklere: "Âdem'e secde edin" demiştik. Hemen secde ettiler. Yalnız İblis diretti, böbürlendi ve nankörlerden oldu." (el- Bakara, 21 34; bk. el-A'râf, 7/11; el-Hıcr, 15/31.)

İblis, Âdem (a.s)'a secde etmeyişinin sebebini şöyle açıklamıştı: "Ben Adem'den daha üstünüm. Çünkü beni ateşten Âdem'i ise çamurdan yarattın." (el-A'râf, 7/12; bk. el-Hıcr, 15/33.) Burada şeytanın karşılaştırması yalnız ateşle çamur arasında yapıldığı için yanılgı olmuştur. Çünkü şeytan: "Onu düzenleyip insan şeklini verdiğim ve ona ruhumdan üflediğim zaman (hemen ona secdeye kapanın)" (el-Hıcr, 15/29.) âyetinde bildirilen ruh unsuru ile; "Ben yeryüzünde bir halîfe yaratacağım" (el-Bakara, 2/30.) âyetindeki, insan için öngörülen yüksek gayeleri dikkate almamıştır.

Böylece daha önce melekler arasında seçkin bir yeri ve evrenle ilgili geniş bilgisi olan İblis, büyüklük taslaması sonucunda cennetten ve ilâhi rahmetten kovulmuştur. (el-A'râf, 7/13; el-Hıcr, 15/34, 35.)

İnsanın ruh dışında iki unsuru toprak ve sudur.

Allahü Teâlâ yaratılışla ilgili olarak şöyle buyurur: "Andolsun biz insanı çamurdan, bir süzmeden yarattık. Sonra onu bir nutfe (sperm) olarak sağlam bir karar yerine koyduk. Sonra nutfeyi alaka (embriyo) ya çevirdik. Alakayı (embriyo) bir çiğnemlik ete çevirdik, bir çiğnemlik eti kemiklere çevirdik, kemiklere et giydirdik. Sonra onu bambaşka bir yaratık yaptık. Yaratanların en güzeli Allah, ne yücedir." (el-Mü'minûn, 23/12-14)

"Sizi topraktan yaratmış olması onun âyetlerindendir. Sonra siz (her tarafa) yayılır bir beşer oldunuz." (er-Rûm, 30/20.)

Yeryüzünün 3/4'ü su ile kaplıdır. İnsan vücudunun da % 75'i sudur. Her canlının topraktan sonraki en önemli temel taşı su, yani (H2O)'dur. Yüce Allah şöyle buyurur: "Allah her canlıyı sudan yaratmıştır. İşte bunlardan kimi karnı üstünde yürüyor, kimi iki ayağı üstünde, kimi de dört ayağı üzerinde yürüyor. Allah ne dilerse yaratır. Çünkü Allah'ın herşeye gücü yeter."(en-Nûr, 24/45.) Ve O, sudan bir insan yarattı ve onu nesep ve evlenme yoluyla meydana gelecek bağlarla bağlı kıldı. Senin Rabbının herşeye gücü yeter." (el-Furkân, 25/54.)

Çeşitli âyetlerde Hz. Adem'in hamurunda kullanılan toprağın niteliklerine ve geçirdiği değişimlere işaret edilir. Sırasıyla toprak (türab), çamur (tîn), yapışkan çamur (tîn-ı lâzib), şekil verilmiş çamur {hamein mesnûn) ve kuru çamur (salsal) bunlar arasında sayılabilir. (bk. Hûd, 11/61; Tâhâ, 20/55; Nuh, 71/18; es-Secde, 32/7; el-Furkân, 25, 54; en-Nûr, 24/45; el-Mü'minûn, 23/12; es-Sâffât, 37/11, el-Hıcr., 15/26-28; er-Rahmân, 55/14.) (Delilleri İle Aile İlmihali)

-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-

İLK İNSAN HZ. ÂDEM (AS.) VE  HAVVA VALİDEMİZİN YARATILIŞI (Diyanet Yayınları/Gündem)

Dinlerin pek çoğunda yaratılış ve ilk insan anlayışı bulunmaktadır. Ancak bu anlayış, dinlerin kendi özelliklerine göre farklılık arz etmektedir. Bununla birlikte insanın bir yaratıcı tarafından yaratıldığı ve insanlığın da ondan türediği fikri müşterek nokta olarak; Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslâm dininde görülür. İlk insan ve insanlığın atası Âdem (a.s.) Yahudi, Hıristiyan ve İslâm kaynaklarında sıkça geçer. Âdem kelimesinin kökü ise tartışmalıdır. Arapça veya İbranice olduğu söylenir. Hangi dilde olursa olsun Âdem kelimesi, toprak, esmer, kırmızı, yerin kabuğu ve yerin tozu gibi anlamlara gelir. Kur’an-ı Kerim’de 25 yerde Hz. Âdem’den söz edilmektedir. Ayrıca bütün insanlara hitap edilirken, “benî âdem” şeklinde pek çok yerde geçmektedir. Bundan dolayı Hz. Âdem’e “Ebu’l-Beşer” lakâbı verilmiştir. Âdem Kur’an-ı Kerim’de Allah’ın seçkin kıldığı kişiler arasında sayıldığından “Safiyyullah” unvanıyla da anılmıştır.

Hz. Âdem (a.s.)’in Yaratılması

Yer, gök, bitki ve hayvanlardan sonra  Hz. Âdem (a.s.) yaratılmıştır. Hz. Âdem (a.s.) yaratılışında, toprağın bazı merhalelerden geçtikten sonra kendisine ruh üfürülerek yaratılmıştır.  Tabiî şartlardaki yaratılışın ‘nutfe’, ‘alaka’ ve ‘mudga’ gibi merhalelerden geçmesinde ilk yaratılışın merhalelerine işaret vardır.

Âdem kelimesi, Kur’an-ı Kerim’de 25 yerde geçer. Bu ayetler; Bakara, 31, 33, 34, 35, 37; Âl-i İmran, 33,59; Maide 27; Araf, 11, 19, 26, 27, 31, 35, 172; İsrâ, 61, 70; Kehf, 50; Meryem, 58; Tâhâ, 1, 15, 116, 117, 120, 121 ve Yasin sûresi 60’ıncı ayetleridir.

Kur’an-ı Kerim’in bildirdiğine göre, insan daha önce kendi cinsinden başka bir varlık yokken yaratılmıştır. (Meryem, 67) Allah, yer yüzünde bir halife yaratacağını meleklerine bildirerek, yaratılacak olan bu yeni varlık üzerine onların dikkatini çekmek istemiştir. Melekler  kendilerinin, Allah’ı tesbih ve takdis etmekle yükümlü bulunduklarını öne sürerek, fesat çıkaracak bir kavim mi yaratmak istiyorsun diye, hayretlerini ifade etmişlerdir. (Bakara, 30) Yine Kur’an’da bu yeni varlığın yaratılışının safha ve merhalelerini anlatmak için, toprak (turap) (Âl-i İmran, 59; Kehf, 37; Hac, 5; Rum, 20; Fatır, 67) de zikredilmektedir. Çamur (tin) (Enam 2; Araf, 12; İsra, 61; Secde, 7; Sad, 71, 76), yapışkan cıvık çamur (tin lazib ) (Saffat, 11), değişken cıvık çamur (hame-i mesnun) (Hicr, 26,33 ), çamurdan süzülmüş öz (sülaletin min tin) (Mü’minûn, 12), kuru çamur (salsal) (Hicr, 26, 33), biçimlenmiş kuru çamur (salsalin kel fahhar) (Rahman, 14), ifadeleri kullanılmıştır. Yaratılan bu varlığın ismini, “Meleklere Âdem’e secde edin” (Araf, 11; İsra, 61) emriyle, isminin Âdem olduğunu öğrenmişlerdir. Âl-i İmran Sûresi ayet 59 da, Hz. İsa’nın yaratılışından bahsederken Hz. Âdem’in topraktan yaratıldığı hatırlatılmıştır. Kur’an-ı Kerim’de Hz. Âdem’in yaratılışı ile ilgili bilgilerde teferruata girilmemiş ancak; Allah yeryüzünde bir halife yaratmak istemiş, yaratılacak bu halifeye, melekler ve şeytan secde etmekle emir olunmuşlar. Âdem, toprak ve toprağın geçirdiği merhalelerden yaratılmıştır. Yaratma ve şekillendirme işlemini bizzat Allah yapmıştır. Âdem, Allah tarafından üfürülen bir ruh ile insan olma özelliğine kavuşmuştur. Araf sûresinde; “Sizi yarattık, sonra size şekil verdik, sonra da meleklere, ‘Âdem’e secde edin’ dedik, hepsi secde ettiler, yalnız İblis etmedi, o secde edenlerden olmadı... Allah buyurdu; ‘Haydi sen, yerilmiş ve kovulmuş olarak oradan çık’...” “Ey Âdem, sen ve eşin cennette durun, dilediğiniz yerden yiyin, fakat şu ağaca yaklaşmayın, yoksa zalimlerden olursunuz.” (Araf, 11, 19) buyurularak, Hz. Âdem’in cennette yaratıldığı ifade edilmektedir. Hz. Peygamber (s.a.s.) de, Hz. Âdem’in cennette ve Cuma günü yaratıldığını bize haber vermektedir. (Müslim, 585; Tirmîzi, 362; Nesaî, 89, 90) Allah tarafından Hz. Âdem’e bütün isimler, insan, hayvan, dağ, ova, deniz gibi ve bütün yaratıkların  isimleri öğretilmiştir. Allah Hz. Âdem’in şahsında insanın karşılaşacağı, her türlü zorlukları yenme ve hayatı göğüsleyebilmesi için ihtiyaç duyacağı ilimleri, ona yaratılış esnasında vermiştir.

Ahmet Karaoğlu/Gündem